Kraków i Świat, nr 05-06/2026 (wydanie papierowe)

Ten numer pisma jest próbą zmierzenia się z jednym z najboleśniejszych polskich doświadczeń: wojną
prowadzoną nie przeciw obcym, lecz przeciw sobie nawzajem. Numer otwiera wielowątkowy blok
„wojen polsko-polskich” – od dawnych rokoszy i rabacji po stan wojenny i współczesne polityczne
pęknięcia. Redakcja pokazuje, że historia Polski to nie tylko opowieść o bohaterstwie, ale też o
sporach, które regularnie rozdzierały wspólnotę.

Najmocniejszym punktem jest rozmowa Witolda Beresia i Krzysztofa Burnetki z Adamem Michnikiem.
To nie tyle wywiad polityczny, ile refleksja o dwóch stale ścierających się polskich marzeniach: Polsce
„silnej” i Polsce „szklanych domów”, nowoczesnej, otwartej i solidarnej. Michnik przypomina, że
polskie konflikty niemal zawsze dotyczyły wizji wspólnoty – a nie tylko walki o władzę. Ważnym
dopełnieniem tej rozmowy jest rozmowa Krzysztofa Burnetko z Wiesławem Władyką „Kraj w róży
wiatrów”, pokazująca Polskę jako państwo od wieków rozpięte między Wschodem i Zachodem,
romantyzmem i pragmatyzmem.

Centralnym tekstem numeru pozostają jednak „Mątwy. Przemilczany rozdział Trylogii” Witolda
Beresia – opowieść o jednej z najkrwawszych polskich bitew bratobójczych, niemal wymazanej ze
zbiorowej pamięci. Autor pokazuje Mątwy nie jako historyczny przypis, lecz symbol narodowej
skłonności do niszczenia własnej wspólnoty. Ten sam trop rozwijają tekst Marcina Celińskiego „O
kraju, który od zawsze ćwiczy się w kłótni” oraz znakomity esej Andrzeja Romanowskiego „Trzy
niespodzianki stanu wojennego”, przypominający, że historia PRL była bardziej skomplikowana niż
proste podziały na bohaterów i zdrajców.

Numer nie zatrzymuje się jednak wyłącznie przy polityce. Ważnym, pełnym ciepła akcentem jest
wspomnienie o Janie Pieszczachowiczu – współtwórcy pisma „Kraków”, człowieku dialogu i starej
inteligenckiej kultury rozmowy. Teksty poświęcone jego życiu stają się zarazem opowieścią o
Krakowie literackim drugiej połowy XX wieku.

W części kulturalnej uwagę przyciąga rozmowa z Miłoszem Bembinowem – kompozytorem i
prezesem ZAiKS-u – o muzyce, prawach twórców i współczesnym słuchaniu świata. Jest też świetny
reportaż literacki Anny Petelenz „Tak będzie, Misiu! (Miastomiłość)”, zapisujący Kraków nie jako
pocztówkę, lecz przestrzeń emocji, wspomnień i miejskich rytuałów.

W tym wszystkim ton całości nie jest przygnębiający, lecz refleksyjny: „Kraków i Świat” proponuje
próbę zrozumienia, dlaczego Polacy tak często spierają się ze sobą z pasją większą niż wobec
prawdziwych przeciwników – i czy potrafimy jeszcze rozmawiać ponad podziałami.